Πότε πρέπει να αποφασίζουμε από συναίσθημα και πότε να σκεφτόμαστε και να καταλήγουμε σε λογικά επιχειρήματα;

K: Η ερώτησή μου είναι η εξής: Πότε πρέπει να αποφασίζουμε από συναίσθημα και πότε να σκεφτόμαστε και να καταλήγουμε σε λογικά επιχειρήματα όταν πρόκειται για ανθρώπους που μας ενδιαφέρουν και έχουν άμεσα σχέση με το συναίσθημά μας; Με λιγότερα λόγια, έχει νόημα ένα λογικό πλάνο σε συναισθηματικό τοπίο όταν χωρίς αυτό δεν τίθεται θέμα απόφασης; Ευχαριστώ.

Η αλληλεπίδραση έλλογων και συναισθηματικών διεργασιών στη διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι ένα θέμα που ανέκαθεν προβλημάτιζε επιστήμονες και φιλοσόφους. Τα σύγχρονα πορίσματα της σχετικής έρευνας συσχετίζουν τα συναισθήματα με αρχαιότερες εγκεφαλικές δομές. Οι διεργασίες από την άλλη που χονδρικά θα ταξινομούσαμε ως λογικές θεωρούνται εξελικτικά πιο πρόσφατες. Σε γενικές γραμμές, τα αρχαία εγκεφαλικά μονοπάτια, υποστηρίζουν νοητικές λειτουργίες που είναι συχνά ακούσιες και ταχύτατες - ώστε να αποκρίνονται με αποτελεσματικότητα σε κρίσιμα περιβαλλοντικά ερεθίσματα - ενώ οι εξελικτικά νεότερες εγκεφαλικές δομές υστερούν σε ταχύτητα επεξεργασίας, αλλά υπερτερούν στην ανάλυση καινοφανών ερεθισμάτων.

Ο λόγος που σας κουράζω με αυτές τις τεχνικές λεπτομέρειες, είναι για να τονίσω ότι τα συναισθήματα στην πραγματικότητα παρεισφρέουν σε κάθε πτυχή της νόησης και της συμπεριφοράς μας, συχνά χωρίς τη δική μας βουλητική επικυριαρχία, ρυθμίζοντας και καθοδηγώντας τις αποφάσεις μας. Η δική μας συνειδητή εμπειρία είναι το προϊόν της μεταγενέστερης εμβάπτισης αυτών των ασυνείδητων οδηγών στις λογικές διεργασίες και της ανασκευής τους στα πρότυπα ενός μοντέλου εαυτού που καθένας μας διατηρεί.

Για να απαντήσω τελικά στο ερώτημά σας, δεν νομίζω ότι μπορείτε να ρυθμίσετε κατά βούληση ή να αποφύγετε την συμμετοχή των συναισθημάτων στις αποφάσεις σας για ανθρώπους που σας ενδιαφέρουν. Θεωρώ δε ότι αυτό το ειδικό ενδιαφέρον που υπαινίσσεστε τείνει να πολώνει περαιτέρω τις αποφάσεις σας, προς την πλευρά των συναισθημάτων. Είναι όμως τελικά τα συναισθήματά μας καλός οδηγός για τη λήψη αποφάσεων; Η αρχαιότητα και η αυτοματοποίηση στην οποία αναφερθήκαμε είναι εχέγγυο της αποτελεσματικότητάς τους, αλλά και δείκτης της ευαισθησίας τους σε πλάνες και σφάλματα. Πάρτε ως παράδειγμα την υποβολιμότητά μας σε ερεθίσματα σεξ και ισχύος. Κάπως έτσι δημιουργούνται οι περιπλοκές και οι παρεξηγήσεις των ανθρώπινων σχέσεων - κάπως έτσι βγαίνει το ψωμί των διαφημιστικών.