Οι γονείς μου χώρισαν όταν γεννήθηκα και έχω ζήσει από κοντά τις σχέσεις της μητέρας μου με άλλους άντρες. Τώρα που ερωτεύτηκα, πιο πολύ χρειάζομαι την προσοχή παρά το σεξ.

Μ.Γ., 19 ετών: Μεγάλωσα χωρίς πατέρα. Οι γονείς μου χώρισαν όταν γεννήθηκα και έχω ζήσει από κοντά τις σχέσεις της μητέρας μου με άλλους άντρες. Τώρα που ερωτεύτηκα και άρχισα να μπαίνω στον κόσμο των σχέσεων, κατάλαβα πως φοβάμαι κατά κάποιο τρόπο τους άνδρες. Δεν τους εμπιστεύομαι, φοβάμαι μη με πληγώσουν και όταν έχω σχέση, δένομαι εύκολα και πιο πολύ χρειάζομαι να μ' αγαπάει και να μου δείχνει την προσοχή του παρά το σεξ. Μπορείτε να μου πείτε που είναι το πρόβλημα μου και γιατί αισθάνομαι έτσι;

Ο πρώιμος χωρισμός των γονιών, η απουσία του πατέρα, η προσπάθεια του παιδιού να προσαρμοστεί στην ερωτική ζωή της μαμάς, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει αργότερα στις δικές του ερωτικές σχέσεις – η αναφορά σας ήδη συνοψίζει με στέρεο και διαυγή τρόπο το πρόβλημα, σε επίπεδο αιτίων αλλά και αποτελεσμάτων. Πράγματι, οι συνθήκες που περιγράφετε είναι δυνητικά τραυματικές – πολλοί μάλιστα θα συνέπασχαν μαζί σας, αναγνωρίζοντας σε αυτό το σύμπλεγμα δικά τους βιώματα. Όλως παραδόξως βέβαια, ομοίως θα συνέπασχαν μαζί σας και άλλοι που, ενώ ταλαιπωρούνται στο παρόν από προβλήματα ανάλογα με τα δικά σας, δεν έχουν να παρουσιάσουν και το αντίστοιχο οικογενειακό ιστορικό του χωρισμού και της πατρικής απουσίας. Άλλοι πάλι που το έχουν, ενδέχεται να μην συμμερίζονται το δικό σας πρόβλημα, αλλά να αισθάνονται σε γενικές γραμμές ευτυχείς και ικανοποιημένοι από τη ζωή και τις σχέσεις τους. Ένα πρώτο πόρισμα λοιπόν είναι ότι τέτοιες τραυματικές εμπειρίες, ενώ οπωσδήποτε επηρεάζουν το παιδί, δεν επαρκούν για να εξηγήσουν συνολικά τα συναισθηματικά προβλήματα που θα αναπτύξει αργότερα.

Εφόσον τελικά δυσκολευόμαστε να καταλήξουμε σε βέβαια συμπεράσματα εξάγοντας τα αποτελέσματα από τα αίτια, ας δοκιμάσουμε την αντίστροφη συλλογιστική, εστιάζοντας αρχικά στα αποτελέσματα, ώστε να προσεγγίσουμε τα αίτια. Φόβος, έλλειμμα εμπιστοσύνης, ευαλωτότητα και παράλληλα, μια αναζήτηση της δέσμευσης και μια ισχυρή ανάγκη για αγάπη και προσοχή, ικανή να υποσκελίσει την επιθυμία για σεξ. Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας πάνω σε αυτά τα συναισθήματα σας. Ο ψευδής εαυτός, μια έννοια που αναπτύχθηκε στα πλαίσια της ψυχαναλυτικής παράδοσης, είναι μια μάσκα του πραγματικού εαυτού, εντυπωσιακά επιδέξια στο να αντιλαμβάνεται και να ικανοποιεί τις απαιτήσεις και τις ανάγκες των άλλων, ώστε να διατηρεί τις σχέσεις μαζί τους, αλλά τυφλή στις επιθυμίες και τις ανάγκες του πραγματικού εαυτού. Για ποιο λόγο όμως αναγκάζεται ένας άνθρωπος να υιοθετήσει μια τα τέτοια ταυτότητα, επιλέγοντας ουσιαστικά την αποξένωση από τις δικές του πραγματικές επιθυμίες; Μια δεύτερη έννοια, αυτή του «προικισμένου παιδιού», μπορεί να μας διαφωτίσει σε αυτό το σημείο.

Σε όποιες συνθήκες και αν έχουμε ανατραφεί, ένα είναι σίγουρο: Κάποτε η μαμά μας αποτελούσε για εμάς το κέντρο του κόσμου, το πιο σημαντικό πρόσωπο στη ζωή μας. Με όλους τους διαθέσιμους σε εμάς τρόπους, προσπαθούσαμε να κερδίσουμε την αγάπη της. Και , λόγω της σύμφυτης με την παιδικότητά μας εξάρτησης, από τη μαμά περιμέναμε να μας βοηθήσει να αισθανθούμε ασφαλείς μέχρι να κατακτήσουμε τελικά, μέσω διαδοχικών σταδίων, την αυτονομία μας. Τι γίνεται όμως αν η ίδια η μαμά αισθάνεται ανασφαλής; Ένα «χαρισματικό» παιδί, ευαίσθητο και ικανό να αντιλαμβάνεται ενσυναισθητικά τις ασυνείδητες ανάγκες των άλλων, μπορεί να προσπαθήσει να την καθησυχάσει, υποσκελίζοντας αν χρειαστεί ακόμη και τις δικές του ανάγκες στην προσπάθειά του να το επιτύχει. Έτσι, όχι μόνο αμύνεται στην έντονη παιδική φοβία του ότι αν την απογοητεύσει θα το εγκαταλείψει, αλλά ενίοτε καταφέρνει να κερδίσει την εύνοια και την αγάπη της. Ως αποτέλεσμα, ακονίζει ακόμη περισσότερο τα αισθητήρια που το ενημερώνουν για τις ανάγκες της και ανταποκρίνεται ακόμη πιο αποτελεσματικά με τέτοιες «αξιαγάπητες» και «σοφές» συμπεριφορές, που συχνά το κάνουν να μοιάζει με μικρό ενήλικο.

Υπάρχει βέβαια και κόστος για αυτή την παιδική «αυτοθυσία», διότι όταν το παιδί μεγαλώσει, δεν θα έχει διαχωριστεί επαρκώς από τους γονείς του και θα αναζητά παρόμοιες σχέσεις, μέσα από τις ευκαιρίες που προσφέρει η ενήλικη πλέον ζωή. Θα είναι ένας άνθρωπος περισσότερο ικανός να αντιλαμβάνεται, να βολιδοσκοπεί και να ανταποκρίνεται, παρά να νιώθει, να επιθυμεί και να διεκδικεί. Δεν θα εμπιστεύεται όμως πραγματικά, διότι θα αμφιβάλλει ότι οι άλλοι θα τον αποδέχονταν, αν ήταν λιγότερο εξυπηρετικός απέναντί τους. Ένα τέτοιο ιστορικό αλληλεπιδράσεων, θα μπορούσε ενδεχομένως να σχετίζεται και με την δική σας ανασφάλεια με τους άνδρες – ή πιο γενικά με τους ανθρώπους. Ίσως και εσείς να υπήρξατε κάποτε ένα σοφό παιδί, μητέρα της μητέρας σας, συμπαραστάτης στις δικές της ανασφάλειες και φοβίες. Εάν μάλιστα αυτό ισχύει, θα προέβλεπε κανείς ότι όχι μόνο το σεξ, αλλά και οι υπόλοιπες επιθυμίες και ανάγκες σας, θα είναι εξίσου ασθενείς και διακριτικές, κι εσείς συχνά διατεθειμένη να τις παραμελήσετε, εντατικοποιώντας συγχρόνως τις περιποιήσεις σας προς τους άλλους, εάν αυτό πρόκειται να σας κερδίσει την αγάπη τους. Βέβαια, όλα αυτά δεν είναι παρά μια υπόθεση εργασίας, πιθανώς εσφαλμένη αν δεν σας κάνει κανένα νόημα. Σε αυτή την περίπτωση, είστε ευπρόσδεκτη να επανέλθετε με περισσότερες λεπτομέρειες και παρατηρήσεις για το πρόβλημά σας.