Πάντα θυμάμαι τον εαυτό μου με πολύ μεγάλα διαστήματα μαυρίλας και αρχίζω να πιστεύω ότι είναι ένα με τη φύση μου ή ότι κάποια κακή μου μοίρα με μισεί. Γιατί να υποφέρω έτσι;

Φ.Μ., 33 ετών: Καλησπέρα, είμαι 33 ετών, με μία μόνο ουσιαστική σχέση στη ζωή μου με κάποιον 20 χρόνια μεγαλύτερό μου, με τον οποίο χώρισα πριν από ένα χρόνο και με δώρο μία έκτρωση. Το θέμα μου είναι ότι δυσκολεύομαι πάρα πολύ στις σχέσεις, είτε ερωτικές είτε φιλικές. Βγαίνω πάντα πληγωμένη από μία σχέση (ερωτικές) ή πληγώνομαι και απομακρύνομαι (φιλικές). Τον τελευταίο καιρό έχω κλειστεί πολύ στον εαυτό μου. Δε νιώθω να ικανοποιούμαι και να ξεγνοιάζω. Δε θέλω κανένα. Μου φταίνε οι φίλοι μου, οι δικοί μου. Η γυναικεία παρέα δε με καλύπτει πια. Νιώθω στη ζωή μου χαμένη. Ασφυκτιώ στη δουλειά που κάνω και δε νιώθω δυνατή και ικανή να διαχειριστώ τη ζωή μου. Αρχίζω και κάνω σκέψεις στις οποίες το μέλλον μου διαγράφεται ζοφερό - μόνη, χωρίς οικογένεια, χωρίς δημιουργικότητα. Πάντα θυμάμαι τον εαυτό μου με πολύ μεγάλα διαστήματα μαυρίλας (4-5 έτη) και αρχίζω να πιστεύω ότι είναι ένα με τη φύση μου ή ότι κάποια κακή μου μοίρα με μισεί και θέλει να υποφέρω. Δεν αξίζω κι εγώ λίγη τύχη; Γιατί να υποφέρω έτσι; Ευχαριστώ.

Habits of thinking need not be forever. One of the most significant

findings in psychology in the last twenty years is that individuals 

can choose the way they think.

Martin Seligman

Ο καθηγητής Seligman χαίρει μεγάλης αναγνωρισιμότητας στο πεδίο των ψυχολογικών ερευνών, κυρίως λόγω ενός ενδιαφέροντος, κλασσικού πλέον, πειράματος, που διεξήγαγε το 1967. Για τους σκοπούς του πειράματος χρησιμοποίησε σκύλους, τους οποίους χώρισε σε δύο ομάδες. Η πρώτη ομάδα δεχόταν σοκ με ηλεκτρισμό, αλλά μπορούσε να το αποφεύγει πιέζοντας έναν παρακείμενο μοχλό. Η δεύτερη ομάδα, ενώ δεχόταν το ίδιο σοκ, δεν είχε κανέναν τρόπο να το αποφεύγει. Ήταν αναγκασμένη να υπομένει. Μετά από αυτό το πρώτο στάδιο οι πειραματικές συνθήκες άλλαξαν και η δυνατότητα αποφυγής του σοκ μέσω του μοχλού επιτράπηκε πλέον σε όλους τους σκύλους. Για την πρώτη ομάδα δεν άλλαξε τίποτα, εφόσον οι σκύλοι είχαν ήδη μάθει επιτυχώς πώς να αποφεύγουν το σοκ. Το πραγματικά εντυπωσιακό όμως εύρημα αφορά τη δεύτερη: οι περισσότεροι σκύλοι της ομάδας αυτής δεν κατάφεραν ποτέ να απεμπλακούν από το δυσάρεστο ερέθισμα του σοκ. Κουλουριασμένοι στη γωνιά τους, κλαψούριζαν παραπονιάρικα, χωρίς να δίνουν καμία σημασία στον μοχλό που βρισκόταν ακριβώς δίπλα τους – και που, αν έκαναν έστω και μια απόπειρα να τον πιέσουν, θα τερμάτιζε αισίως την αγωνία τους. Μόνο το ένα τρίτο των σκύλων αυτής της ομάδας επέμεινε, με αποτέλεσμα να ανακαλύψει το μοχλό και να διακόψει το σοκ.

Την εποχή εκείνη, τα ευρήματα του Seligman έκαναν αίσθηση, καθώς θεωρήθηκε ότι το φαινόμενο που καταγράφηκε στα πειράματά του προσομοιώνει έγκυρα την ανθρώπινη κατάθλιψη, ή τουλάχιστον μια από τις πιο χαρακτηριστικές της διαστάσεις: την παραίτηση από την προσπάθεια και τη βύθιση στην απελπισία. Σαν ατυχή πειραματόζωα εργαστηριακού περιβάλλοντος, μερικές φορές ερχόμαστε αντιμέτωποι με αντιξοότητες και δοκιμασίες που δυσκολευόμαστε να μεταστρέψουμε, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλουμε. Σε τέτοιες σκληρές συνθήκες ευδοκιμεί η αίσθηση της ματαιότητας. Ο άνθρωπος αισθάνεται ότι έχει χάσει τον έλεγχο των γεγονότων και σταδιακά γίνεται απαθής, μεμψίμοιρος και μελαγχολικός. Νιώθει ανίκανος – όπως κι εσείς αναφέρετε – να διαχειριστεί την ίδια του τη ζωή, χάνει το ενδιαφέρον του για όσα κάποτε του έδιναν χαρά και σταδιακά συμβιβάζεται με ένα ζοφερό μέλλον. Αλλά και η ανατροφοδότηση που εισπράττει από το περιβάλλον του δεν τον βοηθάει, καθώς η παθητικότητά του συχνά αποδοκιμάζεται από όσους τον συναναστρέφονται, με αποτέλεσμα να νιώθει μόνος και περιθωριοποιημένος. Με τον καιρό μαθαίνει να περιμένει την ατυχία, ενίοτε μάλιστα και να την προκαλεί, με μαζοχιστικές συμπεριφορές που – σύμφωνα με τουλάχιστον με τους ψυχαναλυτές – ισοδυναμούν με προσπάθειες «κυριαρχίας στο τραύμα».

Υπάρχει όπως έξοδος από αυτό το μελαγχολικό φαύλο κύκλο; Φυσικά. Υπάρχει μια αποφασιστική παράμετρος που τελικά κρίνει αν ένας άνθρωπος θα προσαρμοστεί ή θα καταρρεύσει – το ερμηνευτικό του στυλ. Ένας αισιόδοξος άνθρωπος δεν παίρνει τις δυσκολίες προσωπικά, τις θεωρεί προσωρινές και προσπαθεί να τις ελέγξει, περιορίζοντας όσο μπορεί τις απώλειες για τον εαυτό του, ενώ ένας απαισιόδοξος τις καταμετρά ως προσωπικές αποτυχίες, τις γενικεύει και προετοιμάζεται έτσι – όπως εσείς - για ένα παρατεταμένο μαρτύριο. Καταλαβαίνετε λοιπόν ότι θα πρέπει άμεσα να επιχειρήσετε δραστικές αλλαγές. Δεν μπορώ να γνωρίζω φυσικά τι είναι αυτό που σας έκανε να φοβάστε τόσο πολύ τη ζωή, αλλά ότι και αν είναι, καλό θα ήταν να το αντιμετωπίσετε και να το ξεφορτωθείτε, ζητώντας ίσως και βοήθεια. Θα δείτε ότι ο κόσμος θα σταματήσει να μοιάζει τόσο εχθρικός, αν απλά αναθεωρήσετε τον δυσπροσαρμοστικό τρόπο σκέψης σας.